آرشیو وبلاگ
دانلود طرح های رنگ آمیزی فانتزی کودکان

تحقیق پیرامون باغ های ایرانی و سایر کشورها

مقاله درباره کشورهای صادرکننده نفت+تاثیر اقتصادی

اقتصاد نفت

 

کشورهای صادر کننده نفت عضو اوپک

 

ذخایر عظیم نفت در ایران، خلیج فارس، عراق، عربستان سعودی، آمریکای جنوبی، آمریکا، کانادا، روسیه )ولگا، اورال و سیبری غربی(، آفریقا، لیبی، نیجریه، ونزوئلا، خلیج مکزیک و دریای شمال قراردارد. حدود ۷۵ درصد از کل منابع نفت موجود جهان در خاورمیانه قراردارد.

بازارهای جهانی نفت و گاز براساس تفکری منطقی و عقلانی حرکت نمی‌کنند و در پشت هر معامله‌ای ترس و تردید قرار گرفته است. تقاضای بیشتر و محدودیت عرضه نفت سبب بالارفتن قیمت شده است و این )نظریه هوبرت(که کل ذخایر قابل استخراج نفت آمریکا حتی اگر نفت آلاسکا را در نظر بگیرید تا ۲۰۱۳ کفا ف می‌دهد، نیز تقویت گشته است و قیمت نفت افزایش خواهد داشت. اگر چه هنوز تردیدهایی برای قیمت ۱۲۰ دلاری نفت وجود دارد، اما تشنج فعلی بازار، و وجود موارد ژئوپلتیک متعدد همگی به یک معنی خواهند بود و آن افزایش قیمت نفت است. عموم مسایل ژئوپلتیک حول محور خاورمیانه می‌گذرد. این بدان دلیل است که سه منبع از چهار منبع اصلی نفت جهان در این منطقه قرار گرفته است.این سه منبع در کشورهای ایران، عراق و عربستان سعودی واقع هستند که هر کدام دستخوش مشکلاتی بوده‌اند. با توجه به تمامی شرایط گفته شده، این گونه به نظر می‌رسد که بازار نفت کماکان آشفته خواهد ماند و فشار بیشتر در جهت افزایش قیمت و نه کاهش آن دیده خواهد شد.

دلایل قیمت‌های بالای نفت چیست؟

قیمت‌های بالا فعلاً ماندگار خواهد بود. از جهت عرضه، زمزمه‌هایی مبنی بر کاهش منابع در بخش‌های نفتی غیرعضو در اوپک همانند خلیج مکزیک و دریای شمال به گوش می‌رسد. با استناد بر آمار منتشره آژانس بین‌المللی انرژی (IAEA)، تولیدات عرضه‌کنندگان غیراوپکی تا ۲۰۰هزار بشکه در روز کاهش خواهد یافت. بخشی از دلایل این موضوع آن است که شرایط سیاسی و عدم جذابیت در قوانین سرمایه‌گذاری پاره‌ای کشورها همانند مکزیک و روسیه مشکلاتی در راه کشف و توسعه منابع جدید نفتی در آنها به وجود آورده است.این مساله فشار بیشتری را بر تولیدکنندگان نفت در خاورمیانه به خصوص عربستان سعودی وارد می‌آورد. تقاضای بیشتر و محدودیت عرضه نفت سبب بالارفتن قیمت تا رقمی بالاتر از ۶۵دلار برای هر بشکه شده است.

همچنین با توجه به منازعاتی که بر سر عدم شفافیت گزارش اعلام شده توسط عربستان مبنی بر حجم واقعی منابع ذخیره نفتی آنها به وجود آمده، خود دلیلی دیگر برای متشنج شدن بازار را فراهم آورده است.

از دلایل دیگر می‌توان به مساله ظرفیت بهره‌وری پالایشگاه‌های جهانی اشاره کرد. در اواسط دهه ۸۰، ظرفیت بهره‌وری پالایشگاه‌های جهانی تقریباً ۷۵درصد بود و لیکن امروزه این ظرفیت به بیش از ۹۵درصد رسیده است. خصوصا پالایشگاه‌های ایالات متحده تحت فشار سنگینی قرار گرفته‌اند و ظرفیت بهره‌وری از آنها حتی از ۹۸درصد نیز فراتر رفته است. از نقطه‌نظر تاریخی، بخش پالایشگاهی جزو بخش‌های مشکل‌زا برای شرکت‌های نفتی در جهت درآمدزایی بوده است و نتیجه بلندمدت آن، سرمایه‌گذاری اندک در این بخش بوده است که خود سبب شده است که پالایشگاه‌ها فرسوده و تجهیزات آنها قدیمی مانده باشد. در همین راستا، به سبب دلایل زیست محیطی، از سال ۱۹۸۰ به بعد هیچ پالایشگاه جدیدی نیز در ایالات متحده ساخته نشده است. این نکات نشان می‌دهد که پالایشگاه‌های فعلی تحت فشار هستند و به علت خرابی و تعمیرات می‌بایست بسته شوند. سیستم پالایشگاهی ایالات متحده بیشتر از حد قابل تحمل آن به کار گرفته شده است و مشکلات مربوط چه در ظرفیت پالایش و چه در وضعیت تولید سبب ایجاد حادثه‌های متعدد و به تبع آن از خط تولید خارج گشتن پالایشگاه‌ها گردیده است.

علاوه بر موارد فوق، توفان‌های فصلی در خلیج مکزیک و اضافه شدن تقاضای نفت از طرف چین و هند و همچنین فاکتورهای ژئوپلتیک و گمانه‌زنی‌ها برای قیمت‌های بالاتر نفت نیز تأثیرگذار بوده است. در همین مدت، اقتصاد جهانی کاهش شدیدی را از خود بروز نداده است. در گذشته با بالارفتن قیمت نفت، اقتصاد دچار افت و یا بحران می‌گشت. ولی تاکنون با وجود قیمت‌های بیشتر نفت، رشد اقتصادی مشاهده شده است. همچنین، صندوق بین‌المللی پول رشدی ۶/۳درصدی را برای اقتصاد آمریکا در سال ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶ به همراه رشد اقتصادی اروپا و ژاپن پیش‌بینی کرده است.

به همین دلیل تقاضا برای نفت کاهش نخواهد یافت و این سبب می‌شود که نفت تبدیل به اهرمی کلیدی برای اقتصاد جهانی در سال‌های آتی شود. دنیای تازه‌ای که این قیمت‌های بالاتر نفت خواهند ساخت، تأثیرات قابل توجهی بر ساختار مناسبات سیاسی کشورها خواهد گذاشت.

تنش‌هایی میان آمریکا و چین بر سر تمایل چین به خرید شرکت نفتی آمریکایی UNOCAL توسط شرکت نفتی چینی CNOOC پدید آمد. تنش‌های دیگری در بین چین و ژاپن بر سر ذخایر احتمالی نفت و گاز در دریا میان آن دو و همچنین دسترسی به منابع انرژی روسیه به وجود آمده است.

رقابت بر سر در اختیار گرفتن نفت و گاز نظر قدرت‌ها را به منابع موجود در آفریقا نیز جلب کرده است و سیاست‌های ضد آمریکایی اتخاذ شده توسط هوگو چاوز، رییس جمهوری ونزوئلا که شامل کمک نفتی به کوبا و ایجاد موقعیتی مناسب برای چین در جهت ایجاد رابطه‌ای نزدیک‌تر با کشورهای آمریکای لاتین است، خود از دیگر نتایج تغییر در روابط سیاسی است.

مسایل ژئوپلتیک

عموم مسایل ژئوپلتیک حول محور خاورمیانه می‌گذرد. این بدان دلیل است که سه منبع از چهار منبع اصلی نفت جهان در این منطقه قرار گرفته است.این سه منبع در کشورهای ایران، عراق و عربستان سعودی واقع هستند که هر کدام دستخوش مشکلاتی بوده‌اند.

عراق کماکان دچار درگیری‌ها و جنگ‌های داخلی است و صنعت نفتی آنها هدف خرابکاری‌ها قرار می‌گیرد و تولیدشان بسیار کمتر از ظرفیت آن است.از دیدگاه جهانی برنامه هسته‌ای ایران هم جزو مسایل مرتبط با نفت قرار می‌گیرد و تحولات و گفت‌وگوها و نتیجه‌گیری‌های مرتبط با این موضوع در حرکت دادن قیمت تأثیرگذار است.

عربستان سعودی بزرگ‌ترین تولید کننده نفت نیز با مسایل گوناگون سیاسی دست و پنجه نرم می‌کند. در ظاهر قدرت خاندان سعودی و داشتن رابطه‌های موثر و همچنین کنترل و در دست داشتن دستگاه‌های امنیتی و قدرت سیاستگذاری بر ذخایر نفتی آنها است که خود پایداری و ثبات را نمایش می‌دهد. ولیکن در حقیقت آن گونه که به نظر می‌رسد نخواهد بود و ما شاهد بروز تغییراتی دیگر در آینده خواهیم بود.

با توجه به تمامی شرایط گفته شده، این گونه به نظر می‌رسد که بازار نفت کماکان آشفته خواهد ماند و فشار بیشتر در جهت افزایش قیمت و نه کاهش آن دیده خواهد شد.

اقتصاد جهانی به لطف فناوری‌های گذشته توانسته است با این افزایش قیمت‌ها مدارا کند، اگر چه که نقطه‌ای وجود خواهد داشت که در آن قیمت، اقتصاد جهانی متحمل ضربات سنگینی خواهد شد. اما به راستی این نقطه در چه سطح قیمتی خواهد بود؟

اکتشاف و استخراج نفت

جریان جدید درآمدهای نفتی

مخالفت‌های هوگو چاوز با سیاست‌های ایالات متحده منافعی برای او به همراه داشته است. او از بالاتر رفتن قیمت نفت به محکم ساختن پایه‌های حکومت داخلی خویش پرداخته و کمک‌هایی به دیگر هم‌کیشان خود در آمریکای لاتین کرده است. در سال ۲۰۰۲ ذخایر مالی خارجی ونزوئلا کمی بیش از ۸میلیارد دلار بود ولیکن در اواسط سال ۲۰۰۵ این رقم به بیش از ۲۰میلیارد دلار بالغ گشته است.

کشورهای حوزه خلیج فارس از جمله [[عربستان سعودی، کویت، بحرین، قطر و امارات متحده عربی در حال حاضر برای پاسخگویی به تقاضای موجود با رکوردی که در ۲۵ سال اخیر بی‌سابقه بوده است به استخراج نفت می‌پردازند.

این حرکت در تمامی این کشورها با نرخ رشد سریع‌تر و افزایش منابع مالی خارجی قابل مشاهده است. بنابر تحقیقات موسسه مالی بین‌المللی واشنگتن، کشورهای حوزه خلیج فارس در سال ۲۰۰۵ و ۲۰۰۶ بیش از ۳۶۰میلیارد دارایی خارجی چه از اوراق قرضه و چه از دارایی‌های ثابت خریداری خواهند کرد که این رقم چیزی در حدود ۵۰درصد بیشتر از مجموع خرید همین موارد در پنج سال اخیر بوده است. بیشتر این پول به سمت بازارهای آمریکایی و اروپایی سرازیر خواهد شد و همچنین مقداری از آن هم به خاورمیانه وارد خواهد شد.

عربستان همچنان بزرگ‌ترین صادرکننده نفت جهان است و درآمد این کشور از محل صادرات نفت تا پایان سال ۲۰۰۵ به ۱۷۰ میلیارد دلار خواهد رسید.

کشور روسیه با درآمد ۱۳۰ میلیارد دلاری دومین صادر کننده بزرگ نفت جهان در سال ۲۰۰۵ خواهد بود.

نروژ نیز با کسب بیش از ۵۱ میلیارد دلار سومین کشور جهان از لحاظ درآمد بالای حاصل از صادرات نفت خام در سال ۲۰۰۵ است.

درآمدهای نفتی ایران تا پایان سال ۲۰۰۵ به ۴۹ میلیارد دلار رسید که چهارمین درآمد بالا در میان سایر کشورهای صادر کننده نفت جهان است.

پژوهش انجام شده با عنوان «نفت و یارانه‌های نفتی در اقتصاد ایران» نشان می‌دهد یارانه‌های پرداختی به سوخت در سال ۸۵ هزینه‌ای معادل ۳۸ هزار و ۷۸۸ میلیارد تومان (معادل ۸۹۹/۴۲ میلیارد دلار) را به اقتصاد ملی ایران تحمیل کرده است.

سازمان اوپک اعلام کرده که اوپک از روز ۱٫۱۱٫۲۰۰۷ تولید خود را به میزان ۵۰۰ هزار بشکه در روز افزایش خواهد داد. افزایش تولید نفت به دلیل مقابله با اثرات منفی قیمت ۷۷ دلاری نفت بر اقتصاد جهانی و کاهش ذخایر جهانی نفت اتخاذ شده است و این ۵۰۰ هزار بشکه بر تولید واقعی کشورهای عضو اضافه می‌شود به این ترتیب تولید واقعی ده کشور غیر از عراق و آنگولا از روز ‎۱-۱۱-۲۰۰۷ به ۲/۲۷ میلیون بشکه در روز می‌رسد. ولی علیرغم اعلام افزایش تولید اوپک بهای یک بشکه نفت خام برای اولین بار از مرز ۸۰ دلار عبور کرد.

هم‌زمان با نشست شورای امنیت (گروه ۵+۱) برای بررسی وضعیت ایران، قیمت نفت در بازارهای آمریکا با افزایش دو و نیم درصدی به حدود ۸۴ دلار در هر بشکه رسید.

در آستانه فصل سرما، بهای نفت در بازارهای جهانی به رکورد کم سابقه ۹۳ دلار برای هر بشکه رسید ور این در حالی است که قیمت این ماده خام در بازارهای خاور دور به بالای ۹۳ دلار رسید. افزایش بی سابقه بهای نفت را ناشی از تنش‌ها در خاورمیانه و تنزل ارزش دلار می‌دانند. بازارهای جهانی خود را برای افزایش بهای نفت به میزان صد دلار در هر بشکه آماده می‌کنند.

در آخرین روز سال ۲۰۰۷ میلادی قیمت هر بشکه نفت به بالای ۹۶ دلار آمریکا رسید، در حالیکه در آغاز سال ۲۰۰۷ میلادی قیمت هر بشکه نفت در حدود ۶۰ دلار آمریکا بود. به این ترتیب قیمت نفت در سال ۲۰۰۷ با افزایشی ۵۸ درصدی، بیشترین افزایش قیمت را در یک دهه گذشته داشته است.

کارشناسان بر این باورند که تنشهای موجود در خاورمیانه، کاهش قدرت دلار آمریکا و کمبود گنجایش ظرفیت کاری پالایشگاه‌ها از عوامل موثر در این افزایش قیمت بوده است. افزایش قیمت نفت بر قدرت خرید مصرف کنندگان در بسیاری از کشورها تاثیر محسوسی داشته. قیمت محصولات نفتی با افزایش نسبتاً چشمگیری در سال ۲۰۰۸ میلادی مواجه شد.

قیمت نفت در اوایل تابستان ۲۰۰۸ به رقم بی سابقه ۱۴۸ دلار رسید اما در اوج گرمای تابستان ۲۰۰۸ با آشکار شدن بحران مالی ۲۰۰۷-۲۰۰۹ در اقتصاد جهانی، روند نزولی گرفت و به زیر ۴۰ دلار در هر بشکه سقوط کرد!

اوپک

سازمان کشورهای صادر کننده نفت با نام اختصاری اوپک (OPEC)، یک کارتل بین المللی نفتی است که متشکل از کشورهای الجزایر، ایران، عراق، کویت، لیبی، نیجریه، قطر، عربستان سعودی، امارات متحده عربی، اکوادور، آنگولا و ونزوئلا است. مقر بین‌المللی اوپک از بدو تاسیس در سال ۱۳۳۹ در ژنو بود و در سال ۱۳۴۴ به شهر وین در کشور اتریش انتقال یافت.

۱۲ سپتامبر ۱۹۶۰ کشورهای صادر کنندهٔ نفت با هدف محافظت از منافع خود اقدام به تاسیس سازمان واحدی موافقت کردند که به اختصار «اوپک» نامیده شد. این توافق در پایان مذاکرات نمایندگان این کشورها در بغداد حاصل شد.

هدف اصلی این سازمان، آنچنان که در اساسنامه بیان شده، به این شرح است: «هماهنگی و یکپارچه سازی سیاست‌های نفت کشورهای عضو و تعیین بهترین راه برای تامین منافع جمعی یا فردی آنها، طراحی شیوه‌هایی برای تضمین ثبات قیمت نفت در بازار نفت بین‌المللی به منظور از بین بردن نوسانات مضر و غیر ضروری؛ عنایت و توجه ویژه به کشورهای تولید کننده نفت و توجه خاص به ضرورت فراهم کردن درآمد ثابت برای کشورهای تولید کننده نفت؛ تامین نفت کشورهای مصرف کننده به صورت کارآمد، مقرون به صرفه و همیشگی؛ و بازده مناسب و منصفانه برای آنهایی که در صنعت نفت سرمایه گذاری می‌کنند..»

در دهه‌های اخیر افزایش کشورهای صادر کننده نفت که خارج از این سازمان قرار گرفته‌اند رو به افزایش بوده و اوپک مجبور است که برای حفظ بهای نفت خام با آنها که در صدرشان روسیه قرار گرفته‌است کنار آید. با وجود این، دولتهای عضو اوپک که سران برخی از آنها وابستگی‌های خارجی دارند با سایر اعضای این سازمان هماهنگی کامل ندارند. این سازمان در راستای دفاع در مقابل سیاست استثماری شرکت‌های بزرگ نفتی مشهور به «هفت خواهران» که بدلیل در اختیار داشتن تکنولوژی تولید نفت و تسلط بر شبکه حمل و نقل نفت خام، از افزایش قیمت نفت جلوگیری می‌کردند و ارزش آن را بصورت مصنوعی در بازار پایین نگه می‌داشتند، به پیشنهاد ونزوئلا در سال ۱۳۳۹ طی جلسه‌ای در بغداد با حضور نمایندگان کشورهای ایران، عربستان، ونزوئلا، کویت و عراق تاسیس شد.

اوپک در دهه نخست عمر خویش سعی در تداوم بقا و در دهه دوم سعی در تاثیرگذاری بر بازار نفت و اعاده حقوق کشورهای تولید کننده داشت. اکنون اوپک با افزایش وحدت نظر اعضایش، توانسته‌است تاثیرات مثبتی در جهت جلوگیری از سقوط ناگهانی و نیز افزایش انفجاری قیمت نفت داشته باشد.

پس از بحران اقتصادی سال های ٩-٢٠٠٨ در حال حاضر بازار جهانی انرژی در درازمدت با دو مساله مهم یعنی محیط زیست و امنیت عرضه انرژی روبرو است. اگرچه در سال ٢٠١٠ اقتصاد بیشتر کشورهای مصرف کننده نفت بویژه در منطقه OECD توانستند شرایط خود را بهبود بخشند اما چشم انداز آینده اقتصاد جهان هنوز در هاله ای از ابهام بسر می برد. پیش بینی ها نشان می دهد که تقاضای نفت خام در فاصله سالهای ٢٠٣۵-٢٠٠٩ به مقدار ٩٩ میلیون بشکه در روز خواهد رسید در همین حال در سال ٢٠٣۵ تولید نفت ٩۶ میلیون بشکه در روز پیش بینی شده است که در آن صورت بسیار ضرورت دارد تا با شناختی بیشتر از اوضاع و توزیع جغرافیایی ذخایر نفت جهان چگونگی تولید نفت از ذخایر مورد توجه قرار گیرد، زیرا در سال ٢٠٣۵ نفت خام همچنان مهم ترین منبع تامین انرژی جهان بوده بطوریکه حدود ٣٠ درصد کل انرژی مصرفی جهان از طریق نفت خام تامین خواهد شد.

بیش از ٨٠ درصد مناطق نفتی جهان در ٢ خط کمربندی قرار گرفته اند. یک خط از آلاسکا به آلبرتا (کانادا) و به مرکز غربی آمریکا و از آنجا به کشورهای مکزیک و ونزوئلا ادامه پیدا می کند و دومین خط از شمال کشورهای مشترک المنافع به طرف جنوب و غرب سیبری، حوزه دریای خزر، خاورمیانه، آفریقای شمالی و دریای شمال در شمال غرب اروپا امتداد دارد.

در مجموع بین ١۴,٣ تا ٢٨.۵ درصد از مناطق نفت خیز جهان به دوره اول زمین شناسی، ۴۴.۴ تا ۵۴.۵ درصد به دوره دوم زمین شناسی (Mesozoic) و ٢٢ تا ٣١.٢ درصد به دوره سوم زمین شناسی(Cenozoic) تعلق دارد. بعلاوه در جهان بیش از ۶٠٠ حوزه رسوبی وجود دارد که از این تعداد فقط ٢٠٠ حوزه ناشناخته و ٢٠٠ حوزه تا حدودی شناسایی شده اند، از مجموع این حوزه ها تعداد ۴٠٠ حوزه در نواحی خشکی و ٢٠٠ حوزه دیگر زیر آبها و تا عمق ٢٠٠٠ متری زمین قرار دارند. بر اساس بانک اطلاعات میادینی که Robelius Fredrik در سال ٢٠٠٧ میلادی جمع آوری کرده است در مجموع ۴٧۵٠٠ میدان در جهان کشف شده است.

بین سالهای ١٩۵٠ تا ١٩٧٠ حجم ذخایر نفت جهان ١٢ برابر و طی سالهای ١٩٧٠ تا ٢٠٠٩ به بیش از ٢ برابر افزایش یافته است به عبارت دیگر ذخایر نفت جهان از ۵٧٢ میلیارد بشکه در سال ١٩٧٠ به ١٣٣٣ میلیارد بشکه در سال ٢٠٠٩ افزایش یافت بطوریکه ذخایر اثبات شده نفت کشورهای اوپک (OPEC) بین سالهای ١٩٧٩ تا ٢٠٠٩ به ٢ برابر افزایش یافته و میزان ذخایر نفت کشورهای OECD و غیراوپک نیز طی سال های مذکور تقریبا ثابت مانده است. گزارش حاضر سعی دارد میزان ذخایر نفت مناطق مختلف جهان را با تاکید بر افزایش جهشی ذخایر نفت ونزوئلا در اوپک مورد بررسی قرار دهد.

 ذخایر اثبات شده نفت آمریکای شمالی
اولین چاه نفت در سال ١٨۵٩ میلادی در پنسیلوانیای آمریکا حفر شد. بعلاوه بیش از دو سوم حفاری های جهان در خصوص منابع هیدروکربوری (نفت و گاز) در آمریکا و کانادا صورت گرفته است که فقط یک هفتم مناطق تولیدی نفت جهان را شامل می شود. اگر حفاری های انجام شده در آمریکای شمالی را با دیگر نقاط جهان مقایسه کنیم، در می یابیم که تعداد کمی از میادین نفت و گاز در جهان تا کنون کشف شده اند.

از طرفی به علت روند افزایش قیمت نفت از سال ١٩٧٣ فعالیت های اکتشافی بین سال های ١٩٧٣ تا ١٩٨٣ حدود ۵٠ درصد رشد داشت و موجب حفر بیش از ٢٠٠ هزار حلقه چاه تولیدی در آمریکا طی این سال ها شد. بر اساس جدول شماره ٢ ذخایر اثبات شده نفت آمریکای شمالی طی سال های ١٩٨٩ تا ٢٠٠٩ رو به کاهش بوده است. در منطقه آمریکای شمالی کشور مکزیک کمترین و کانادا بیشترین ذخایر اثبات شده نفت را دارا هستند. این منطقه از جهان حدود ۵/۵ درصد از کل ذخایر نفت جهان را به خود اختصاص داده است. 

 

ذخایر اثبات شده نفت آمریکای جنوبی و مرکزی
بیشترین ذخایر اثبات شده نفت در این منطقه از جهان را کشور ونزوئلا با حدود ١٧٢,٣ میلیارد بشکه در اختیار دارد. میزان ذخایر این کشور طی سالهای ١٩٨٩ تا ٢٠٠٩ روند صعودی و از ۵٩ میلیارد بشکه در سال ١٩٨٩ به ٧۶.۶ میلیارد بشکه در سال ١٩٩٩ و ١٧٢.٣ میلیارد بشکه در سال ٢٠٠٩ افزایش یافته است. به عبارت دیگر ذخایر نفت خام این کشور در سال ٢٠٠٩ نسبت به سال ١٩٨٩ به بیش از ٣ برابر افزایش یافته که معادل ١٢.٩ درصد ذخایر اثبات شده نفت جهان و ٢٠ درصد ذخایر نفت کشورهای اوپک را به خود اختصاص داده است. بعد از ونزوئلا بیشترین ذخیره نفت را کشور برزیل دارد بطوریکه ذخایر این کشور از ٢.٨ میلیارد بشکه در سال ١٩٨٩ به ١٢.٩ میلیارد بشکه در سال ٢٠٠٩ افزایش داشته است که نسبت به سال ١٩٨٩ به ۵ برابر افزایش یافته است. در مجموع مناطق امریکای جنوبی و مرکزی معادل ١۴.٩ درصد ذخایر اثبات شده نفت جهان را در سال ٢٠٠٩ به خود اختصاص داده است.

  ذخایر اثبات شده نفت اروپا و شوروی سابق
در مجموع تنها ١ درصد ذخایر نفت جهان در منطقه اروپا واقع شده اما در بین کشورهای این منطقه (بدون کشورهای مشترک المنافع)، بیشترین ذخایر نفت را در سال ٢٠٠٩ کشور نروژ با ٧,١ میلیارد بشکه دارا بود. مهم ترین میادین نفتی این کشور در سال ١٩٧٠ به نامهای Tor و Ekofisk واقع در جنوب دریای شمال (بخش نروژ) کشف و بهره برداری از آنها در سال ١٩٧١ آغاز شد. در سال ١٩٧۴ میدان Statfjord واقع در دریای شمال کشف و بهره برداری از آن از سال ١٩٧٩ آغاز شد.
اولین میدان نفتی این کشور در سال ١٩۶٩ به نام Forties واقع در شرق دریا کشف شد و بهره برداری از آن در سال ١٩٧۵ آغاز شد. در سال ١٩٧٣ میدان دیگری به نام Pipe واقع در دریای مرکز دریای شمال کشف و بهره برداری از آن در سال ١٩٧۶ آغاز شد. در سال ١٩٧١ میدان Brent واقع در شمال شرقی کشور اسکاتلند به وسیله Shell/Esso کشف و در سال ١٩٧۶ بهره برداری از آن آغاز شد. این میدان ششمین میدان بزرگ نفتی انگلستان در بخش دریا محسوب می شود.
از حدود ۴٧۵٠٠ میدان نفتی در جهان حدود ١٧٠٠ میدان متعلق به شوروی سابق است. روسیه دارای بیش از ٩٠ میدان نفتی قابل توجه است که مهم ترین آنها در مناطق سیبری غربی قرار دارند. بیشترین ذخایر اثبات شده در بین کشورهای شوروی سابق را پس از روسیه، کشور قزاقستان داراست. بزرگترین میادین قزاقستان در خشکی عبارتند از Tengiz، Uzen، Karachaganak که نیمی از نفت تولیدی قزاقستان از این سه میدان بدست می آید. پس از قزاقستان، جمهوری آذربایجان سومین دارنده ذخایر نفت در بین کشورهای شوروی سابق است.

مهم ترین میادین نفتی این کشور عبارتند از Karabagly، Neftechala و در نواحی آبی عمیق دریای خزر میدان نفتی Guneshli است. روسیه با رتبه هفتم در جهان یکی از مهم ترین مناطق نفت خیز دنیا به شمار می آید. کشورهای قزاقستان و آذربایجان به ترتیب با ٣ و ٠,۵ درصد در رتبه های بعدی در این منطقه از جهان قرار دارند. جدول شماره ٣، نشان دهنده ذخایر اثبات شده نفت کشورهای اروپا و شوروی سابق است.

ذخایر اثبات شده نفت در خاورمیانه
ایران یکی از قدیمی ترین کشورهای نفت خیز جهان است و تاریخچه نفت آن از زمانی شروع شد که Loftus زمین شناس انگلیسی وجود نفت را در ایران در سال ١٨۵۵ گزارش کرد. اولین اکتشاف میدان نفتی در بین کشورهای خلیج فارس میدان مسجدسلیمان در سال ١٩٠٨ میلادی بود.

بعد از ایران کشورهای عراق در سال ١٩٢٧، بحرین ١٩٣٢، عربستان ١٩٣٨، کویت ١٩٣٨، قطر ١٩۴٠، منطقه آزاد ١٩۵٣، ابوظبی ١٩۵٨ و دبی ١٩۶۶ قرار دارند.

بر اساس منابع آماری ایران حدود ١٠,٣ درصد ذخایر نفت جهان و ١٣ درصد ذخایر اوپک را به خود اختصاص داده که پس از عربستان سعودی، (٢٠ درصد ذخایر نفت جهان و ٢۵ درصد ذخایر نفت کشورهای اوپک) در رتبه دوم قرار دارد. یکی از مهم ترین میادین نفتی عربستان و جهان Ghawar می باشد که حدود ۵٠ میلیارد بشکه ذخیره نهایی نفت دارد.

جدول شماره ۴ نشان دهنده ذخایر نفت در کشورهای خاورمیانه است. بر اساس این جدول خاورمیانه بیش از ۵۶ درصد کل ذخایر نفت جهان را به خود اختصاص داده است که به ترتیب کشورهای عربستان، ایران، عراق، کویت و امارات مقام های اول تا پنجم را دارند که پنج کشور فوق الذکر در مجموع حدود ۵۴ درصد ذخایر نفت جهان را در اختیار دارند. 

 ذخایر اثبات شده نفت آفریقا
در میان کشورهای آفریقایی لیبی بیشترین ذخیره نفت را دارد. لیبی با داشتن ٣۵ میدان نفتی، ٣/٣ درصد ذخایر نفت جهان را داراست و در بین کشورهای آفریقایی در رتبه اول قرار دارد.

نیجریه پس از لیبی از نظر ذخایر نفت مقام دوم را بین کشورهای افریقایی دارد. جدول شماره ۵ نشان دهنده ذخایر اثبات شده نفت در کشورهای آفریقایی است. بر اساس این جدول ذخایر کشور آنگولا در طی سال های ٢٠٠٩ ـ ١٩٨٩ حدود ۶ برابر افزایش یافته است. ذخایر کل نفت منطقه آفریقا در طی سال های مذکور روند افزایشی داشته و در سال ٢٠٠٩ نسبت به سال ٢٠٠٨ تقریبا ثابت مانده است. بطوریکه در سال ٢٠٠٩، ٩,۶ درصد از ذخایر نفت جهان در این منطقه واقع شده است. 
 

ذخایر اثبات شده نفت آسیا- پاسیفیک
در بین کشورهای منطقه آسیا ـ پاسیفیک بیشترین میزان ذخایر نفت را کشور چین با ١/١ درصد در جهان دارا است. در سال ١٩۴٩ میلادی در کشور چین فقط سه میدان نفتی و ٢ میدان گازی کشف شده بود، ولی امروزه بیش از ٣٣۴ میدان نفتی در این کشور کشف شده است که نشان دهنده موفقیت کشور چین در فعالیت های اکتشافی است.

بعد از چین کشور هند و مالزی با ٠,۴ درصد ذخایر نفت جهان بیشترین ذخیره نفتی را دارا می باشند که طی سال های ٢٠٠٨ـ١٩٨٩ روند افزایشی نشان می دهد (تمام میادین نفت و گاز کشور مالزی در بخش آبی قرار دارند).
جدول شماره ۶ نشان دهنده ذخایر اثبات شده نفت در آسیا ـ پاسیفیک است. بر اساس اطلاعات این جدول میزان ذخایر اثبات شده نفت کشورهای آسیا ـ پاسیفیک بین سال های ١٩٨٩ـ٢٠٠٨ تا حدودی ثابت مانده است به طوریکه در سال ٢٠٠٩ این منطقه ٣,٢ درصد از ذخایر نفت جهان را به خود اختصاص داده است.

ذخایر اثبات شده نفت کشورهای OPEC، OECD، Non-OPEC
تاسیس اوپک در سال ١٩۶٠ میلادی به وسیله کشورهای ایران، عراق، کویت، عربستان سعودی و ونزوئلا صورت گرفت. کشورهایی که بعدا به عضویت اوپک درآمدند عبارت بودند از قطر در سال ١٩۶١، لیبی ١٩۶٢، امارات ١٩۶٧، الجزایر ١٩۶٩، نیجریه ١٩٧١، اکوادر ١٩٧٣، گابن ١٩٧۵ و آنگولا ٢٠٠٧.

کشور اکوادر در سال ١٩٩٢ از عضویت خارج شد و پس از آن دوباره در سال ٢٠٠٧ به عضویت این سازمان درآمد کشور گابن نیز تا سال ١٩٩۵ عضو اوپک بود. امروزه اوپک از ١٢ کشور تشکیل شده است که وظیفه آن از ابتدا جلوگیری از کاهش قیمت نفت، تعیین میزان تولید و کنترل طول عمر منابع نفتی و ... بوده است.
بر اساس اطلاعات جدول شماره ٨ ذخایر نفت ونزوئلا از ٨٠,٠١ میلیارد بشکه در سال ٢٠٠۵ به ٢١١.١٧ میلیارد بشکه در سال ٢٠٠٩ رسیده است. به عبارت دیگر در طول سال های فوق ذخایر نفت ونزوئلا حدود ٣ برابر افزایش یافته است و در تعدادی از کشورها مانند الجزایر، لیبی، نیجریه و ... مقدار ذخایرشان طی این سال ها تقریبا ثابت باقی مانده است. در مجموع ذخایر اثبات شده نفت کشورهای عضو اوپک بین سالهای ٢٠٠٩-٢٠٠۵ روند صعودی داشته است.

بعلاوه ذخایر اثبات شده نفت کشورهای عضو OECD که از بزرگ ترین مصرف کنندگان نفت محسوب می شوند و همچنین ذخایر کشورهای غیر اوپک نیز طی سالهای ٢٠٠٩-٢٠٠۵ ثابت مانده است و میزان ذخایر اثبات شده نفت جهان نیز در طی سالهای فوق حدودا بدون تغییر بوده است.

 همانطور که در جدول شماره ٨ مشاهده می شود میزان ذخایر نفت ونزوئلا دارای جهش چشمگیری بوده است بطوریکه در سال ٢٠٠٨ میلادی ذخایر نفت ونزوئلا با جهشی غیرمنتظره به ١٧٢,٢ میلیارد بشکه و در سال ٢٠٠٩ به مقدار ٢١١ میلیارد بشکه اعلام شد. اما این جهش ناگهانی در حالی است که طی سال های گذشته هیچ گزارشی از کشف میادین جدید بزرگ و فوق بزرگ در ونزوئلا ارائه نشده است که توجیه گر این افزایش باشد؛ اما واضح است که دلیل این جهش وجود ذخایر نفت های غیرمتعارف در این کشور است که ونزوئلا این ذخایر را جزو ذخایر قابل استحصال و در زمره ذخایر متعارف نفت خام منظور و به اوپک گزارش کرده است. هم اکنون سازمان اوپک این افزایش حجم ذخایر را پذیرفته و کشور ونزوئلا به لحاظ ذخایر پس از عربستان در رتبه دوم اوپک قرار گرفته است. بر اساس آمار بولتن اوپک در سال ٢٠٠٩ ذخایر نفت ونزوئلا ٢١١.١٧ میلیارد بشکه اعلام شده است که نسبت به سال ٢٠٠٨ افزایشی ٣٩ میلیارد بشکه ای را نشان می دهد که از دلایل مهم آن وجود نفت های غیرمتعارف در این کشور است.

با توجه به حجم بسیار زیاد ذخایر نفت غیرمتعارف در جهان، آژانس بین المللی انرژی در سهم ٢٠ درصدی نفت از سبد انرژی سال ٢٠٣٠ سهمی در حدود ٩ درصد برای نفت های غیر متعارف پیش بینی کرده است. برای مثال ذخایر ماسه های نفتی آتاباسکا در آلبرتای کانادا و نفت فوق سنگین اورینوکو در ونزوئلا از مهم ترین آنها هستند. ماسه های نفتی آتاباسکا و اورینوکو در مجموع حدود ۶۶ درصد ذخایر نفت غیرمتعارف جهان را دارا است. یکی از معیارهای تعیین سهمیه تولید کشورهای اوپک میزان ذخایر اثبات شده نفت هر یک از اعضا است و از این رو اکثر اعضای اوپک ذخایر خود را بیشتر اعلام می کنند. بر اساس گزارش نهادهای بین المللی انرژی میزان ذخایر اثبات شده نفت ونزوئلا از ١٩,۵ میلیارد بشکه در سال ١٩٨٠ به ۵۴.۵ میلیارد بشکه در سال ١٩٨۵ و سپس از ٩٩.۴ میلیارد بشکه در سال ٢٠٠٧ به ٢١١.١٧ میلیارد بشکه در سال ٢٠٠٩ افزایش شتابان یافت. در دبیرخانه اوپک ذخایر نفت سنگین متعارف ونزوئلا (با درجه API بیش از ١۴) همواره جزو ذخایر این کشور محسوب شده است اما تا کنون بر اساس عرف دبیرخانه، ذخایر نفت های غیرمتعارف (با درجه API کمتر از ١٠ و یا ماسه ها و شیل های نفتی) در ارقام ذخایر نفت کشورها منظور نمی شده است.  لذا این افزایش را می توان ناشی از تحول بازار نفت و بهره برداری از ذخایر فوق سنگین آن کشور و یا متاثر از اکتشافات جدید در آن کشور قلمداد نمود. پیش بینی می شود در صورت تجدیدنظر در سهمیه های تولید اوپک در آینده، این کشور سهمیه تولید بیشتری را مطالبه نماید.

نتیجه گیری
آخرین گزارش سالنامه آماری شرکت نفت بریتانیا (بی/پی) در سال ٢٠١٠ ذخایر اثبات شده نفت جهان را در سال ٢٠٠٩ میلادی افزون بر ١٣٣٣ میلیارد بشکه نشان می دهد. بر اساس تعریف رایج و استاندارد انجمن مهندسین نفت، ذخایر اثبات شده نفت به آن حجم از ذخایری اطلاق می شود که با اطلاعات زمین شناسی و مهندسی موجود و با در نظر گرفتن اطمینان قابل قبول، بتوان تحت شرایط موجود اقتصادی و عملیاتی آن را استخراج کرد.
به همین منظور ذخایر اثبات شده نفت در آمریکای شمالی در سال ٢٠٠٩ معادل ٧٣,٣ میلیارد بشکه بوده که ۵/۵ درصد از کل ذخایر نفت جهان را به خود اختصاص داده است. آمریکای مرکزی و جنوبی با ذخایری به میزان ١٩٩ میلیارد بشکه در سال ٢٠٠٩ حجمی بالغ بر ١۴.٩ درصد مجموع ذخایر جهانی را شامل می شود. ذخایر نفتی اروپا و اوراسیا (اتحاد جماهیر شوروی پیشین) نیز معادل ١٣٧ میلیارد بشکه یعنی ١٠.٣ درصد از ذخایر جهانی نفت و تقریبا برابر با کل ذخایر نفتی ایران می باشد.

خاورمیانه حجمی بالغ بر ٧۵۴,٢ میلیارد بشکه نفت ذخایر اثبات شده را در اختیار دارد که معادل ۵۶.۶ درصد ذخایر جهانی نفت را در بر می گیرد. با نگاهی به میزان ذخایر نفت در این منطقه می توان به اهمیت منطقه خاورمیانه و کشمکش ها و مسائل ژئوپولتیک در این منطقه پی برد.

ذخایر نفتی در آفریقا ١٢٧,٧ میلیارد بشکه یعنی ٩.۶ درصد ذخایر جهان است و در نهایت سایر کشورهای آسیایی و کشورهای حوزه اقیانوس آرام نیز با داشتن ۴٢.٢ میلیارد بشکه نفت، ٣.٢ درصد از کل ذخایر جهانی نفت را به خود اختصاص داده اند.

نکته قابل توجه در میزان ذخایر جهانی نفت سهم کشورهای عضو اوپک (١٢ عضو) است که ذخایر نفتی موجود و شناخته شده قابل استحصال در این کشورها به١٠۶۴,٢٨  میلیارد بشکه می رسد که معادل حدود ۵٩.۶ درصد ذخایر جهانی نفت است.

جمهوری اسلامی ایران با داشتن ١٣٧,۶ میلیارد بشکه در سال ٢٠٠٩، ١٠.٣ درصد از ذخایر جهانی نفت را به خود اختصاص داده است. حجم نفت خام درجای ایران بیش از ۵۶٠ میلیارد بشکه برآورد می شود که در مجموع ایران را در رتبه سوم ذخایر نفتی جهان قرار می دهد. ایران همچنین به عنوان یکی از اعضای بنیانگذار این سازمان نقش اساسی را در تصمیمات و فعالیت های اوپک ایفا می کند.

در رابطه با افزایش فوق العاده ذخایر نفتی ونزوئلا این نکته حائز اهمیت است که ذخایر نفتی جهان به دو دسته ذخایر نفت متعارف و غیر متعارف تقسیم می شوند و ونزوئلا علاوه بر دارا بودن حجم قابل ملاحظه ای ذخایر نفت متعارف دارای ذخایر عظیمی از نفت غیرمتعارف است. بطور کلی تا کنون به ظرفیت های نفت های غیرمتعارف (ماسه های نفتی، شیل های نفتی و نفت های سنگین) اهمیت قابل توجهی داده نمی شد هر چند که استخراج این نوع نفت بسیار پرهزینه است با این حال در شرایطی که قیمت نفت بشکه ای بیش از ٧٠ دلار باشد استفاده از این نوع نفت خام ها در مجموع مقرون به صرفه خواهد بود. در همین حال ونزوئلا ذخایر غیر متعارف خود را بیش از ٨٠٠ میلیارد بشکه اعلام کرده است که هنوز در گزارش اوپک نیامده است.

در این صورت از نظر حجم ذخایر نفتی ونزوئلا در مقام اول، عربستان در رتبه دوم و ایران در رتبه سوم اوپک قرار خواهند گرفت و در صورت افزایش بیشتر قیمت ها ونزوئلا پتانسیل قابل توجهی را در این زمینه دارد و همچنین انتظار می رود کشور کانادا با داشتن هزاران میلیارد بشکه نفت غیرمتعارف به قدرت اول جهان (به لحاظ ذخایر)بدل شود.

برای دانلود فایل ورد این مطلب اینجا کلیک کنید



تاريخ : ۱۳٩٤/۳/۱۸ | ٦:٢٠ ‎ق.ظ | نویسنده : فرج اله فیروزی تبار | نظرات ()