دانلود طرح های رنگ آمیزی فانتزی کودکان

تحقیق پیرامون باغ های ایرانی و سایر کشورها

مقاله درباره بانکداری اسلامی

فهرست

مقدمه.........................................................................................................................................2

تـعریف بانـک اسـلامی....................................................................................................................3

تاریخچه ‎بانکداری..........................................................................................................................4

دوره جدید بانکداری.......................................................................................................................5

بانکداری اسلامی .........................................................................................................................5

امکانـات و ظرفیت بانک هـای اسـلامی بـرای مشارکت در توسـعه.................................................................6

ابـزارهای تأمین مـالی در بانـکداری اسـلامی و ضـرورت تحـول آن...............................................................7

بررسی آموزش...........................................................................................................................8

بررسی وضع آموزش بانکداری بدون ربا در کشور..................................................................................9

نتیجه‌گیری و پیشنهادها.................................................................................................................10

منابع و مآخذ..............................................................................................................................11

 

 

 

 

 

پول و  بانکداری در جمهوری اسلامی ایران

 

مقدمه

در بانکداری ربوی، بیش‌ترین تسهیلات بانکی به صورت وام داده می‌شود. بانک‌ها در این نظام با دریافت پس‌اندازها و سپرده‌ها از اشخاص و مؤسسات به آنان بدهکار می‌شوند و پس از مدتی با توجه به طول مدت و میزان پس‌انداز یا سپرده، اصل و بهره آن را مطابق نرخ از پیش تعیین شده به آنان برمی‌گردانند. دریافت این سپرده‌ها و محاسبه بهره آن‌ها بسیار ساده است و به راحتی انجام می‌گیرد.

دریافت‌کنندگان تسهیلات و اعتبارات بانکی نیز سازوکار ساده داد و ستد وام را بدون پیچیدگی و بی‌نیاز از آموزش انجام می‌دهند؛ امّا در بانکداری بدون ربا در جمهوری اسلامی ایران، داد و ستد وام فقط به حساب‌های قرض‌الحسنه پس‌انداز و جاری و وام‌دهی بانک‌ها برای بخش کوچکی از نیازهای مصرفی اختصاص می‌یابد و به این گونه حساب‌ها بهره یا سودی تعلق نمی‌گیرد و بانک در استفاده از این گونه وجوه دریافتی آزاد است؛ امّا بخش بسیار بزرگی از عملیات بانکی بدون ربا به داد و ستد وجوهی مربوط است که بانک در آن‌ها نقش واسطه و وکیل را ایفا می‌کند و از نظر حقوقی این وجه به مالکیت بانک‌ها در نمی‌آید و عنوان بدهی بانک به اشخاص و مؤسسات را نمی‌یابد و در نتیجه، بانک در استفاده از این وجوه آزادی کامل ندارد؛ بلکه باید آن را در طرح‌های سودآور اقتصادی سرمایه‌گذاری کند یا به متقاضیان سرمایه براساس نوعی مشارکت در سود و زیان واگذارد و سود حاصل شده یا سهم سود کسب شده را پس از کسر حق وکالت بانک، به صاحبان سپرده‌ها بازگرداند و در واگذاری این وجوه به متقاضیان، باید مصلحت و نفع سپرده‌گذاران را مدنظر قرار دهد.

در این نوع بانکداری، سپرده‌گذاران افزون بر این که میزان سودشان از پیش مشخص نیست، نیازمند اطلاعاتی در زمینه میزان کارآیی بخش‌های گوناگون اقتصادی به منظور سرمایه‌گذاری در آن بخش‌ها و اطلاعات مربوط به قرارداد بین سپرده‌گذار و بانک و آگاهی از اختیاراتی هستند که به بانک می‌دهند.

نکته حائز اهمیت، توجه سپرده‌گذاران و دریافت‌کنندگان به بندهای مندرج در قرارداد و مفاهیم آن‌ها است؛ زیرا انواع قراردادها متعدد است و گاهی در یک قرارداد، تلفیقی از چند نوع معامله وجود دارد که آشنایی با سازوکار بانکداری بدون ربا را پیچیده ساخته است. استفاده‌کنندگان از تسهیلات مالی بانک‌ها باید با مفاهیم قراردادها و چارچوب استفاده از آن‌ها آشنا باشند؛ زیرا اگر اعتبارات داده شده را در غیر مورد قرارداد مصرف کنند، مشکلات حقوقی و شرعی را در پی خواهد داشت و گاهی به بطلان قرارداد و حرمت سود حاصل از معامله باطل می‌انجامد.

این پیچیدگی کار در بانکداری بدون ربا، ضرورت آموزش این نوع بانکداری را افزایش داده است؛ زیرا بدون آموزش کافی، مشکلاتی مانند ناآگاهی از چگونگی دریافت ‌تسهیلات مناسب از بانک، صوری شدن قراردادهای بانکی، حرمت درآمدها و سودهای حاصل از آن، بی‌مبالاتی مردم در رباخواری، نبود همکاری مؤمنان با بانک‌ها و پیدایی شبهه عملکرد ربوی و کشیده شدن بانک به سوی آن روی می‌دهد (گروه اقتصاد دفتر همکاری حوزه و دانشگاه، 1371: ص 16)؛ بنابراین، آموزش بانکداری بدون ربا باید در دو سطح عمومی و تخصصی ارائه شود.


تـعریف بانـک اسـلامی

به طور کلی، بانک اسلامی(Islamic Bank) یک مؤسسه‌ی بانکی تعریف شده که بهره(ربا)دریافت یا پرداخت نمی نماید. بنابراین تعریف بانک اسلامی پول های مشتریان خود را بدون تعهد مستقیم یا غیر مستقیم به پرداخت پاداش ثابت به سپرده ها‌ی آنها دریافت می کند اما باز پرداخت اصل سپرده ها را به هنگام درخواست مشتری تضمین می کند. بانک اسلامی، وجوه نزد خود را(بدون وام دادن با بهره(در فعالیت های تجاری و سرمایه گذاری به کار می گیرد(یعنی بر اساس مشارکت در سود) ودر صورتی که فعالیت مورد نظر زیان کند بانک نیز همانند سایر شرکاء در زیان سهیم خواهد شد.
در مقایسه‌ی تفاوت بانک اسلامی با سایر بانک ها از دیدگاه این تعریف فقط یک ویژگی وجود دارد و آن عدم استفاده از بهره در معاملات بانک است. البته این شرط برای وجود بانک اسلامی ضروری(Necessary) است اما کافی(Sufficient) نیست زیرا در غیر بانک های اسلامی نیز مواردی از بانک ها در دنیا وجود دارد که از تأمین مالی(Dept Finance) مبتنی بر بهره(Interest) استفاده نمی کنند.
برای تکمیل تعریف بانک اسلامی لازم است شرط دیگری به شرط عدم معامله با بهره(ربا) اضافه نمود. و آن التزام به اصول شریعت اسلامی در تمام فعالیت ها و معاملات(و به دنبال آن عدم به کار گیری منابع مالی در فعالیت های غیر مشروع) و التزام به مقاصد شریعت در تأمین منابع و مصالح جامعه اسلامی می باشد.
بنابراین بانک اسلامی منابع مالی(در اختیار خود) را به بهترین فعالیت های ممکن تخصیص داده و علاوه بر آن بر مبنای ارزش های اخلاقی و اصول شرعی برای تأمین منافع فردی(در ضمن مصالح اجتماعی) به مشتریان خود مشاوره می دهد.

ناگفته پیداست که این تعریف از بانک اسلامی(که در آن عدم کاربرد بهره شرط ضروری وعمل به شریعت شرط کافی است) مسئولیت سنگینی به دوش این مؤسسه می افکند. خصوصاً در شرایط امروزین کشورهای اسلامی که در تمام زمینه های تولیدی و تأمین مالی لازم است منابع خود را به طور کامل و با بیشرین کارآیی به کار گیرند. تا بتوانند در فرآیند توسعه و زدودن فقر به موفقیت دست یابند. در این مقاله تعریف کامل بانک اسلامی مدَ نظر قرار گرفته است. زیرا ما به فعالیت هایی که این مؤسسه باید انجام دهد توجه می کنیم نه به آنچه که مؤسسات بانکی اسلامی تجربه نموده اند.....
اگر چه تجربه‌ی بانک های اسلامی(با همه‌ی محدودیت ها و مشکلات) حاکی از آن است که بعضی از این بانک ها در زمینه‌ی توسعه‌ی اقتصادی از سایر بانک ها مؤثر تر بوده اند اما اقتضای وجودی بانک های اسلامی در زمینه توسعه، تلاش بیشتری را طلب می کند. این تلاش نه فقط برای برداشتن موا نع ، بلکه برای تحول و تکامل ابزار و وسایل مورد استفاده در بهره برداری از منابع مالی ضروری است.
بنابراین، مقاله حاضر علاوه بر بررسی نقش بانکهای اسلامی در توسعه به توضیح نقش آن ها در شرایط موجود و همچنین چگونگی تغییر آن می پردازد.

 

تاریخچه ‎بانکداری

تاریخچه بانکداری به قرن‎ها قبل از میلاد مسیح بر می‎گردد. مردم یونان، روم، بابل و چین در معابد خودشان که در واقع اماکنی مورد اعتماد و اطمینان بود، حفظ و نگهداری اموالشان را به روحانیون می‎سپردند. پس از آن، مؤسسات خصوصی به فکر افتادند که جایگاهی برای اعتماد مردم ایجاد بکنند و چون در برابر سپرده‎ای که مردم به آنها می‎دادند سود می ‎پرداختند، در یک نوع رقابت با معابد قرار گرفتند.
در ایران قبل از دوره هخامنشی، بانکداری به طرز ابتدایی مرسوم ولی در انحصار معابد و شاهزادگان بود و در زمان هخامنشیان بازرگانی رونق و پول مسکوک رواج گرفت. معروفترین این بانکها، بانک اجیبی در بابل بود که به کلیه امور بانکی از قبیل قبول سپرده، اعطای وام و رهن املاک می پرداخت و سرمایه آن برای خرید و فروش منازل، احشام، غلامان کشتی های حامل کالا بکار می افتاد.

دوره جدید بانکداری

دوره جدید بانکداری با پیشرفت تدریجی تجارت و داد ستد در جهان و کشف مناطق و راههای دریائی جدید و استقرار روابط بازرگانی بین شرق و غرب شکل گرفت و کم کم دامنه فعالیت اقتصادی از سواحل دریای مدیترانه به کشور های سواحل اقیانوس اطلس گسترش پیدا کرد. این پیشرفت توام با استفاده روز افزون از خدمات بانکی و نتیجتا ازدیاد حرفه بانکداری در کشورهای مختلف جهان شد. اما در ایران اولین بانک ایرانی که با سرمایه‎ی ایرانی شکل گرفت، بانک پهلوی و قشون بود که در حال حاضر تبدیل به بانک سپه شده است، پس از انقلاب اسلامی ایران، تاریخچه‎ی بانکداری دچار تحول شد و در 17 خرداد ماه سال 1358 شمسی، شورای انقلاب، نظام بانکداری کشور را ملی اعلام کرد.

 

بانکداری اسلامی

آنچه در بانکداری اسلامی مدنظر است کارآمدی بانکداری بدون ربا در ایجاد عدالت اجتماعی است. بانکداری اسلامی بایستی اولین هدف نظام اقتصاد اسلام را که عدالت اجتماعی است تامین کند.
در ایران به دنبال پیروزی انقلاب اسلامی و برقراری جمهوری اسلامی، لزوم استقرار نظام اقتصاد اسلامی بعنوان یکی از ضرورتهای اساسی کشور مطرح شد. مهمترین اقدام عملی در این جهت می توانست ریشه کن کردن ربا از سیستم بانکی کشور باشد تا بدینوسیله بنیان یک اقتصاد توحیدی مبتنی بر قسط و عدل گذارده شود. بهمین منظور پس از انقلاب در سال 1358 اقداماتی در جهت اسلامی کردن نظام بانکی بعمل آمد، که این اقدامات را می توان در کوششهای اولیه برای حذف بهره و برقراری کارمزد در سیستم بانکی و تاسیس بانک اسلامی و توسعه صندوقهای قرض الحسنه خلاصه نمود.

تعداد بانکهای اسلامی در دنیا ظرف سالهای 1997-2004 از 176 به 267 بانک رسیده است. بانک توسعه‌اسلامی IDB از اولین بانک های اسلامی است که در دسامبر سال ‫1973 بعنوان یک موسسه ‌مالی بین‌المللی تاسیس شد و کار خود را از بیستم اکتبر سال ‫1975 میلادی رسما‫" آغازکرد. هدف از تاسیس بانک، تسریع توسعه اقتصادی و پیشرفت اجتماعی کشورهای عضو و جامعه‌های مسلمان بر پایه‌ شرع مقدس بود.‏ بر اساس آخرین آمار در سال 2004 دارایی بانکهای اسلامی با نرخ رشد سالانه 5/23 درصد، از مرز 260میلیارد دلار گذشت. این امر حاکی از این مطلب است که قوانیـن‎ اسلامی‎‎‎ مانعی در راه‎‎ توسعه بانک‌های‎ اسلامی نیست‎ و هدف‎ از اجرای‎‎ ایـن‎‎ قـوانیـن اجـرای معاملات‎‎‎ به‎ صورت مشروع و سالم‎ است.

امکانـات و ظرفیت بانک هـای اسـلامی بـرای مشارکت در توسـعه

در اینجا به نفع بانکهای اسلامی و توانایی آنها در مشارکت مؤثر در توسعه چهار فرضیه ارائه نموده و به توضیح آنها می پردازیم:

1-  بانک اسلامی توانایی بیشتری برای جلب وجوه نقدی قابل سرمایه گذاری دارد زیرا مبنای آن مشارکت است.

2- بانک اسلامی توانایی بیشتری برای تخصیص منابع پولی به بهترین کاربردهای مربوط به اهداف توسعه اقتصادی و اجتماعی دارد.

3-  بانک اسلامی با تخصیص منابع پولی بر مبنای تولید و کارآیی اقتصادی، به طور مستقیم در توزیع عادلانه در آمد ملی توأمان با توسعه اثرگذار است در حالی که موضوع عدالت در توسعه اقتصادی مورد توجه بانک های سنتی نمی باشد.

4- بر خلاف بانک های سنتی، بانک های اسلامی رفتارهای مثبت اندیشانه را تشویق می نمایند که انگیزاننده‌ی فرایند توسعه می باشد.


ابـزارهای تأمین مـالی در بانـکداری اسـلامی و ضـرورت تحـول آن

براساس مطالعات و پژوهش های صورت گرفته(توسط مدافعان ومخالفان)، فعالیت بانکهای اسلامی دیوار فعالیت بانک های سنتی را به هم زده و با روش و ابزارهای جدید(نسبت به بانکداری مبتنی بر بهره) توانسته است گروه وسیعی از پس انداز کنندگان و سرمایه گذاران را به میدان فعالیت بانکی وارد نماید. در حالی که این گروه قبلاسهمی از فعالیت در سیستم بانکی نداشتند. اغلب این افراد کسانی هستند که از معامله مبتنی بر بهره پرهیز نموده و دلیلی برای افتتاح حساب در بانکهای سنتی ندارند(مخصوصا در شرایطی که پس انداز آنها متوسط یا کم باشد). اگر چه بانک های سنتی برای این گروه اهمیتی قائل نبوده اما بانک های اسلامی آنان را به پس انداز و سرما یه گذاری تشویق نموده است.

موضوع به گونه ای است که کسی نمی تواند در مورد رشد سریع منابع مالی بانک های اسلامی که از طرف این گروه(صاحبان پس اندازها‌ی کوچک و متوسط و افرادی که از معامله‌ی مبتنی بر بهره خودداری می کنند) تأمین می شود تردید نماید.

 

بررسی آموزش

1. آموزش عمومی

این نوع آموزش باید به همه ‌افرادی که به گونه‌ای با بانک سروکار دارند، داده شود تا اقدام آنان برای پس‌انداز و سپرده‌گذاری یا برای گرفتن وام و تسهیلات مالی از بانک، آگاهانه و همراه با رعایت ضوابط و مقررات شرعی و قانونی باشد.

آموزش عمومی را به دو گونه می‌توان ارائه کرد:

1)  آموزش غیر رسمی: آموزش غیر رسمی از طریق رسانه‌های عمومی مانند مطبوعات، رادیو و تلویزیون به صورت نظری و عملی.

در این نوع آموزش با نوشتن مقاله یا سخنرانی, میزگرد, پرسش و پاسخ و ... با بیان ساده و قابل فهم عمومی، چگونگی مراجعه به بانک و سپرده‌گذاری و تقاضای تسهیلات مالی توضیح داده می‌شود و رابطه بین سپرده‌گذار با بانک، انتظارات سپرده‌گذار از بانک در مورد سود، غیرقطعی بودن سود مورد انتظار، سود علی‌الحساب و تفاوت آن با سود قطعی تبیین می‌شود؛ البته بانک‌ها باید در عمل نیز این تفاوت را برای مردم محسوس، و پس از محاسبه سود سالانه  بانک‌ها، سود نهایی را اعلام کنند و میزان تفاوت سود علی‌الحساب و سود نهایی را بپردازند.

2.آموزش رسمی: نوع دوم آموزش رسمی در مدارس است. با توجه به نیاز نسل جوان به آشنایی با چگونگی کار بانک‌ها، پیشنهاد می‌شود این آموزش به صورت بخشی از یک درس اجتماعی در دوره دبیرستان ارائهچچ شود.

2) آموزش تخصصی

باید به کارمندان بانک‌ها و دانشجویان رشته اقتصاد، مدیریت، حسابداری، بانکداری، حقوق و ... بانکداری بدون ربا آموزش تخصصی داده شود تا درباره سازوکار این نوع بانکداری و تفاوت آن با سازوکار بانکداری ربوی به صورت علمی توجیه شوند و قدرت تجزیه و تحلیل مسائل اقتصادی بدون استفاده از نرخ بهره و فقط براساس سازوکار جذب نقدینگی اعطای تسهیلات مالی در قالب بانکداری بدون ربا را کسب کنند.

 

بررسی وضع آموزش بانکداری بدون ربا در کشور

نگاهی اجمالی به برنامه‌های رسانه‌های همگانی و نیز آموزش‌های رسمی عمومی کشور نشان می‌دهد که آموزش بانکداری، نه برای عموم مردم و نه برای دانش‌آموزان طراحی و اجرا نشده است. آثار نبود چنین آموزش‌هایی نیز در کارکرد بانک‌ها و دید ‌مردم به بانکداری کشور مشهود است.

وزارت اقتصاد و دارایی در سال 1371 در تهران و 8 شهرستان، پژوهشی انجام داد و در این پژوهش از 109 نفر مراجعه‌کننده به بانک پرسیده شد که چه تفاوتی میان بهره و سود بانکی وجود دارد. تعداد 67 نفر اظهار داشتند: فرقی نیست و 14 نفر اظهار بی‌اطلاعی کردند (همان: ص 30).

آموزش کارمندان بانک‌ها درباره قراردادهای مورد استفاده در بانکداری به صورت محدود انجام گرفته است؛ امّا این آموزش‌ها بسیار ناقص و ناکافی بوده است و بسیاری از کارمندان از آن محروم مانده‌اند. در پژوهش یاد شده، از رئیسان تعدادی از شعب بانک‌ها پرسیده شد: کارمندان شما تا چه حدی با قانون عملیات بانکی بدون ربا آشنایی دارند؟ (درصد تقریبی آن را ذکر کنید). نتیجه‌گیری از پاسخ آن‌ها 8/55 درصد است (همان: ص 33). این آموزش‌ها به طور عمده در دو هفته ارائه شد و درصد بسیار کم‌تری نیز آموزش‌های دو ماهه دیده‌اند.

به منظور بررسی آموزشی تخصصی بانکداری بدون ربا در ایران این تحقیق را در دو بخش انجام داده‌ایم. بخش اوّل، این موضوع را در واحدهای درسی دانشگاه‌ها در رشته‌های مرتبط با این موضوع مانند اقتصاد، حسابداری و پول و بانکداری بررسی می‌کند، و بخش دوم کتاب‌هایی را که به صورت کتاب آموزشی یا کمک‌آموزشی و سایر کتاب‌هایی که به منظور تحقیق در موضوع پول و بانک صورت گرفته است دنبال می‌کند.

نتیجه‌گیری و پیشنهادها

مروری گذرا بر مجموعه آثار اقتصاد کلان و پول و بانکداری که بررسی شده است، نشان می‌دهد که بخش بزرگی از این آثار، چه ترجمه و چه تألیف که به طور عمده به صورت متن درسی یا کمک‌درسی در دانشگا‌ه‌ها معرفی می‌شود، برای آموزش بانکداری بدون ربا در جمهوری اسلامی ایران مناسب نیست؛ بلکه دانشجویان را با سازوکار پول و بانکداری مبتنی بر نرخ بهره آشنا می‌سازد و زمینه ذهنی آنان را برای تجزیه و تحلیل اقتصاد ربوی آماده می‌کند. نتیجه این آموزش‌ها در مرحله عمل و در کارشناسی روشن است و به توضیح نیازی ندارد.

از سوی دیگر، بخش دیگری از آثار یاد شده که عطف توجه جدی به پول و بانکداری بدون ربا داشته یا در اصل بدین منظور نوشته شده است، میان استادان و دانشجویان رشته اقتصاد بازتاب نداشته یا بسیار کم معرفی شده است. در عین حال، همین آثار کفایت نسبی برای جانشینی بخشی از محتوای درسی پول و بانکداری رایج را دارد. دست کم می‌توان از آن‌ها کنار تدریس سرفصل‌های متعارف اقتصاد کلان یا پول و بانکداری استفاده کرد و بخش قابل توجهی از محتوای درس را به مطالب این آثار اختصاص داد.

چنین اندیشه‌ای آن‌گاه تحقق می‌یابد که استادان محترم این دروس با محتوای آثار یاد شده آشنا شوند و بدون تعصب به آن‌چه آموخته‌اند و با آن انس ذهنی دارند، از این آثار در تدریس بهره بگیرند و برای رشد و تکامل علمی نظریات ارائه شده، نقد و بررسی محققانه کنند و دیدگاه‌های خود را به صورت مقاله‌های علمی منتشر سازند.

همچنین برای معرفی آثار پیش‌گفته و نقد و بررسی آن‌ها به‌وسیله استادان رشته اقتصاد می‌توان از برگزاری همایش‌های علمی، کارگاه‌های پژوهشی و میزگرد‌ها استفاده کرد.

منابع و مآخذ

1. دفتر همکاری حوزه ‌و دانشگاه (گروه اقتصاد): بررسی مشکلات بانکداری بدون ربا در ج.ا.ا.، قم، 1371. وزارت علوم، تحقیقات و فن‌آوری، مشخصات کلی، برنامه و سرفصل دروس دوره کارشناسی علوم اقتصادی، 1375 ش.

2. مؤسسه عالی بانکداری ایران، بانکداری اسلامی و توسعه «ویژه‌نامه یازدهمین همایش بانکداری اسلامی» شهریور 1379.

3. مرکز تحقیقات اقتصاد ایران: مجموعه مقاله‌های اولین‌ همایش دستاوردهای آموزشی و پژوهشی علم اقتصاد در ایران، چاپ اوّل، 1381.

پی نوشت:

* استادیار دانشگاه امام صادق?.

* مشخصات کامل و معرفی این 3 کتاب در بخش دوم مقاله آمده است.

برای دانلود فایل ورد این مطلب اینجا کلیک کنید



تاريخ : ۱۳٩٤/۳/٢٠ | ۳:٥٠ ‎ب.ظ | نویسنده : فرج اله فیروزی تبار | نظرات ()